Хэмжилтийн дараалал
Ойн хэсгийн нөөцийг тогтоохдоо эхлээд нас, дундаж өндөр, хөндлөн огтлолын талбайг хэмжинэ. Энэ гурав нь нөөцийн тооцооны үндсэн оролт болно. Доорх хэсэг бүр арга зүйг тайлбарлаж, тооцоолууртай.
Модны насыг тодорхойлох
Амьд модны насыг өсөлтийн өрмөөр (Пресслерийн өрөм) цээжний өндөрт, газраас 1.3 м-т авсан дээжийн жилийн цагирагийг тоолж тогтооно. Өрөм модны голд хүрээгүй бол үлдсэн цагирагийг тооцоолж нэмнэ. Мод 1.3 м өндөрт хүрэх хүртэлх жилүүдийг мөн нэмнэ. Энэ нь модны төрөл, ургах орчноос хамаарна.
- Өрмийг модны гол руу чиглүүлж, налуу газарт налуугийн хажуу талаас өрөмдөнө.
- Дээжийг гаргаж, ирээр зүсч, ус түрхвэл цагираг тод харагдана.
- Холтосны доороос гол хүртэл цагираг тоолно. Хамгийн гадна талын бүрэн бус цагирагийг тоолохгүй.
- Голд хүрээгүй бол голоос хүртэлх зай, дотор талын цагирагийн дундаж өргөнийг хэмжинэ.
Залуу нарс, хушны насыг мөчрийн давхрага (жил бүр нэг давхар мөчир) тоолж ойролцоогоор тогтоож болно. Доод давхрагаас доош 3–5 жил нэмнэ.
Оролт
Үр дүн
Модны өндрийг хэмжих
Өндөр хэмжигч (клинометр, Сунто, Блюме-Лейсс) ашиглан модноос хэвтээ зайд зогсож, оройн болон ёзоорын өнцгийг хэмжинэ. Хэмжих зай нь модны өндөртэй ойролцоо байвал алдаа бага. Оройг тод харж болох газраас хэмжинэ.
Хувийн шкалатай багаж ашиглавал: H = L × (pорой − pёзоор) ÷ 100. Ойн хэсгийн дундаж өндрийг тогтоохдоо дундаж диаметртэй ойролцоо 10–15 модыг хэмжинэ.
Багажгүй үед: гарын урттай тэнцүү саваа босоо барьж, саваа модыг бүтэн бүрхтэл ухарч зогсоно. Тэр үед модноос хүртэлх зай + нүдний өндөр ≈ модны өндөр (45°-ын зарчим).
Оролт
Үр дүн
Хөндлөн огтлолын талбай: Битерлихийн өнцгийн тооллого
Ойн хэсгийн нэг га дахь модны цээжний өндрийн хөндлөн огтлолын талбайн нийлбэрийг (G) өнцгийн тооллогоор хурдан тогтооно. Цэг дээр зогсож 360° эргэхдээ өнцгийн хэмжигчийн нүхнээс өргөн харагдах модыг тоолно. Тоолсон мод × тоолох хүчин зүйл (k) = G, м²/га.
Өнцгийн хэмжигчийн хэмжээ
| Тоолох хүчин зүйл k | Ангархайн өргөн b (l = 50 см) | Хэрэглэх ой |
|---|---|---|
| 1 м²/га | 1.00 см | Сийрэг, залуу ой |
| 2 м²/га | 1.41 см | Дунд зэргийн шигүү ой (ихэнх тохиолдол) |
| 4 м²/га | 2.00 см | Шигүү, бүдүүн модтой ой |
Нэг ойн хэсэгт хамгийн багадаа 5–10 цэг тавьж дундажлана. Цэгүүдийг ойн хэсгийн захаас 20 м-ээс дотогш, жигд сүлжээгээр байрлуулна. Налуу газарт өнцгийн хэмжигчийг налуутай зэрэгцээ барьж, үр дүнг налуугийн засвараар засна.
Цэг бүрийн тооллого
| Цэг | Тоолсон | Хил дээр | G, м²/га |
|---|
Үр дүн
Ойн хэсгийн нөөц ба дүүргэлт
Ойн хэсгийн нөөцийг хөндлөн огтлолын талбай (G), дундаж өндөр (H), хэлбэрийн коэффициент (F)-ийн үржвэрээр тооцно. H × F-ийг хэлбэрийн өндөр гэнэ. Дүүргэлт нь хэмжсэн G-г тухайн төрөл, нас, өндөрт харгалзах норм (бүрэн дүүргэлттэй) G-д харьцуулсан харьцаа юм.
Хэлбэрийн коэффициентийн утгууд ойролцоо. Албан ёсны тооллогод Монгол Улсын ойн тооллогын заавар, модны төрөл тус бүрийн эзэлхүүний хүснэгтийн утгыг ашиглана. Талбарт өөр утга оруулж болно.
Оролт
Үр дүн
Дугуй дээжийн талбайд тоолох
Тогтмол радиустай дугуй талбайд модыг диаметрийн 4 см-ийн шатлалаар тоолно. Диаметрийг цээжний өндөрт (1.3 м) хэмжиж, 6 см-ээс бүдүүн модыг тоолно. Талбайн төвөөс модны төв хүртэлх хэвтээ зай радиусаас бага бол тухайн мод талбайд орно.
Талбай ба тооллого
| Диаметр, см | Модны тоо | g, м² |
|---|
1 га-д шилжүүлсэн
Ойжуулалт ба сэргэн ургалт
Түймэр, хортон шавьж, мод бэлтгэлийн дараах ойгүй болсон талбайд ойжуулалт хийнэ. Боломжтой газарт байгалийн сэргэн ургалтыг дэмжих нь илүү тогтвортой. Холимог ойжуулалтад төрөл тус бүрийн эзлэх хувийг талбайд үржүүлж тарьцын тоог олно.
Схем, нягтын утгууд нь жишээ. Монгол Улсын ойжуулалтын техникийн журам, бүсийн нөхцөлд (хөрсний чийг, мөнх цэвдэг, бэлчээрийн ачаалал) тохируулан сонгоно.
Суулгалтын төлөвлөгөө
| Төрөл | Хувь, % | Мөр хооронд, м | Мөрөнд, м | Тарьц |
|---|
Үр дүн
Байгалийн сэргэн ургалтыг тоолох
Талбайд жигд тараасан жижиг дээжийн талбайнуудад өсвөр модыг тоолж, нэг га-д шилжүүлнэ. Нэг га-д тоолсон өсвөр модны тоог тухайн бүсийн шаардлагатай нягттай харьцуулж нэмэлт тарих эсэхийг шийднэ.
Оролт
Үр дүн